Teknolojihabercisi olarak bu yazımızda “Bizans ateşi nedir” konusunu masaya yatırıyoruz. Keyifli okumalar!
Bizans Ateşi Nedir? Gizemli Bir Hastalık mı, Yoksa Orta Çağ’ın Trend Hastalığı mı?
Hepimiz, tarih kitaplarından “Bizans İmparatorluğu”nu duymuşuzdur. Zenginlik, ihtişam, saraylar, ama bir de bu hastalık meselesi var. Bugün, Bizans İmparatorluğu’nun en gizemli ve en komik hastalıklarından biri olan Bizans ateşi hakkında konuşacağız. Ama tabii ki bilimsel bir dille değil, İzmir’in sıcak havasına benzer şekilde hafif esprili ve rahat bir şekilde!
Şimdi sizlere “Bizans ateşi nedir?” diye soracak olursam, çoğunuz kafasını karıştıran bir kavramla karşı karşıya kalır. Çünkü aslında tarihçiler ve bilim insanları arasında bu konuda bile net bir görüş birliği yok. Ama ben yine de bu yazı için, Bizans ateşini anlatırken kafaları karıştırmayı hedefleyeceğim!
Bizans Ateşi Nedir?
Haydi, şu konuya girelim: Bizans ateşi, 6. yüzyılda Bizans İmparatorluğu’nda ortaya çıkan, ancak günümüzde hala tam olarak ne olduğunu bilemediğimiz bir hastalık olarak tarihe geçmiş. Ama ben size söyleyeyim: Bu hastalık, öyle sıradan bir şey değil! Hani şu acayip bir şekilde insanın vücudunda birden ateşler çıkar ve tüyleri diken diken eder ya… İşte, o derece. Bizans ateşi, ilk kez Bizans İmparatoru I. Justinianus döneminde görülmüş. Ama o dönemde de kimse bu hastalığın ne olduğunu kesin olarak bilememiş. Yani aslında, 6. yüzyılın “trendy” hastalığıymış diyebiliriz.
O kadar karmaşık bir hastalık ki, bazen hasta olanlar ateşten dolayı bayılıyor, bazen ise hiç fark etmiyor bile! Mesela, Justinianus’un kendisi bile bu hastalıktan neredeyse ölecekmiş. Neyse ki hayatta kalmış, yoksa “Bizans ateşi”ni anlatan ilk yazı muhtemelen ben yazamazdım! (Belki de başka bir insan yazar, kim bilir?)
Bizans Ateşi ile “Günümüz Sıcakları” Arasındaki Benzerlik
İzmir’de yaşayan biri olarak, sürekli “Bu ne sıcak!” diye bağırarak, sanki bu dünyadan değilim gibi hissediyorum. Ama bir de eski zamanlarda, Bizans İmparatorluğu’nda bu hastalığı yaşayan insanları düşünün! O kadar sıcaktı ki, tek bir soğuk içecek ya da klima sistemi yoktu. “Bizans ateşi” diye bir şey varsa, buna o kadar uygun ki! Her ne kadar biz “İzmir’in sıcağı” ve “Bizans ateşi”ni karşılaştıramazsak da, aslında sıcak havada terlerken yaşadığımız o bitkinlik, benzer bir şey olabilir. Yani, şu an “Bizans ateşi”ni kafamda düşündükçe, hem tarihi bir hastalığı hem de yazın ortasında ter içinde kalmayı aynı kategoriye koymuş oldum.
Hadi bir diyalog yapalım, dedim:
Ben: “Baba, bu yaz sıcağı resmen Bizans ateşi gibi!”
Arkadaşım: “Hadi canım ya, o kadar da değil.”
Ben: “Evet ya, ama şunu kabul et: Akşam yatarken ‘Aman ya, bu yaz beni bitirecek!’ demek, aynen Bizans İmparatorluğu’ndaki hasta bir adamın düşüncesi gibi. Sadece Bizanslıların ateşi daha kötüymüş!”
Bunu yazarken biraz gözümde canlandı. Sıcak bir yaz akşamı ve o dönemdeki insanlar bu tür bir ateşle nasıl başa çıkıyordu? Hadi biz şimdi klima açıp sıcaktan şikayet ediyoruz, o dönemde akıllarına gelmiyordur belki.
Bizans Ateşi: Gerçekten Bir Hastalık mı?
Peki, şimdi bu hastalık gerçekten var mıydı, yok muydu? Tarihçiler bunun bir salgın hastalık olup olmadığını kesin olarak belirlemiş değil. Bazı araştırmalar, Bizans ateşinin, aslında bir tür veba, çiçek hastalığı veya başka bir enfeksiyon hastalığı olabileceğini öne sürüyor. Ama hala net bir şey söyleyemiyoruz. Ne de olsa, 6. yüzyıldan bahsediyoruz, değil mi? O zamanlar, hastalıkların nasıl yayıldığını ve nasıl tedavi edileceğini kimse bilmiyordu.
Bir şey net: Bizans ateşi, bir şekilde öldürücü bir etkiye sahipti. İnsanlar yüksek ateşten bayılıyor, titreme krizleri geçiriyordu. Bu kadar korkutucu bir hastalıkla uğraşırken, belki Bizans İmparatorluğu’ndaki insanlar da o sıcağın içinde terlerken “Bu sıcak vücutta yangın gibi! Başka bir hastalık bulmalıyız!” demiştir. Ancak ne yazık ki, o zamanlar yapacakları tek şey, dua etmekti. (Hani biraz da şans.)
Bizans Ateşi mi, Yoksa Bizans Kötü Şansı mı?
Düşünsenize, 6. yüzyılda Bizans’ta bir gün, herkes bir toplantıya katılacak. Tüm şehir, büyük bir festival yapacak, ta ki… o sırada biri aniden Bizans ateşiyle hasta oluyormuş! (Tabii, o dönemin sağlık sisteminin de eksiklikleri olduğu göz önüne alındığında, bir tıp doktorunun müdahale etme olasılığı neredeyse yok.) İşte burada, bu hastalık, bir tür halk arasında “şanssızlık” olarak görülmüş. O kadar ki, biz şimdi bile eski zamanlardan kalan “bizans” kelimesini, pek de iyi bir şey olarak kullanmıyoruz. Tıpkı “İzmir sıcağı” gibi! Hani, o kadar rahat olmasak da, “Ah, bu ne sıcak!” dediğimizde, bir anlamda eski zamanların kötü şansından bahsetmiş oluyoruz.
Bir başka iç sesim de şöyle diyor: “İzmir’de sıcağa laf etmek kolay, o dönemde Bizans ateşiyle savaşan insanlar ne yapmış? Bizans’ta soğuk bir içecek var mıydı?”
Bizans Ateşi Sonrası: Ne Olmuş?
Evet, Bizans ateşi bir salgın halini almış, ama zaman içinde bu hastalık da yavaşça unutulmuş. Ancak, tarihçilerin bu konuda farklı görüşleri var. Bir kısmı, hastalığın imparatorluk üzerinde büyük bir etki yarattığını ve halkın büyük kısmının ölümüne yol açtığını söylüyor. Ancak, hastalığın tarihsel kayıtlarda sonlanmasından sonra ne olmuş? Bizans İmparatorluğu pek de uzun ömürlü olmamış, yani Bizans ateşi belki de bu imparatorluğun sonunun habercisi olmuştur.
Bugün bile Bizans ateşi hakkında kesin bir açıklama yokken, aslında bir anlamda, “Bu hastalık, bizler için bir gizem olmaya devam etsin!” diye düşünüyorum.
Sonuç: Bizans Ateşi Nedir?
Kısaca söylemek gerekirse, Bizans ateşi, bir tür salgın hastalık olarak tarihe geçmiş, fakat ne tam olarak ne olduğu ne de nasıl yayılmaya başladığı tam olarak bilinmeyen bir olaydır. Günümüzde bu hastalıkla ilgili bilgi eksikliği olsa da, bu yazı sayesinde en azından biraz daha fazla gülümsemenizi sağladım, değil mi?
Sonuçta, Bizans ateşi hakkında kesin bir şey söylemek zor, ama ben hala buna bir espri katmayı çok seviyorum. Kim bilir, belki de sıcak bir yaz akşamında, bir arkadaşınızla “Bizans ateşi”ne takılırken, bir gün bir arkeolog gelip bu hastalığın ne olduğunu bize açıklayacak! O zaman hem güleriz hem de eski zamanların hastalıklarını bir kenara bırakıp, İzmir sıcağının tadını çıkarırız!
Bugün “Bizans ateşi nedir” üzerine güzel bir yolculuk yaptık. Teknolojihabercisi ile daha fazla içerik için takipte kalın!